hjkjhkjhkjhkjkh

Gajde

Postoji nekoliko tipova gajdi na Balkanu: južnomoravsko - makedonski tip (svira se od okoline Niša, pa sve do juga Makedonije), svrljiški tip (imaju gajdarku sa duplom cevi), erske gajde i vojvođanske gajde (imaju dvocevnu sviralu).

Gajde se sastoje od nekoliko delova: Gajdarka (deo koji daje zvuk, ima rupe, najčešće šest, po kojima svirač svira), bordun (velika dugačka cev koja daje bas ton), mešina (prikuplja prethodno uduvan vazduh; pravi se od jagnjeće kože), pisak (nalazi se na spoju mešine i gajdarke; vibracijom njegovog jezička dobija se zvuk).

Zurla

Zurla je duvački instrument koji se obično pravi od orahovog ili šljivinog drveta. Sastoji se od dva dela: kupaste cevi i piska. Zurla ima sedam otvora za prste i jedan za palac, otvore u donjem delu i pisak sa diskom na gornjem kraju. Tokom sviranja, zurla se drži sa obe ruke, nagnuta pod uglom od 45º od pogleda. Prsti leve ruke pokrivaju donja četiri otvora, dok prsti desne ruke pokrivaju gornje otvore i otvor za palac. Zaravnjeni pisak se potpuno stavi u usta, tako da usne dodiruju metalni disk.

Sviranje ovog instrumenta zahteva karakteristično, cirkularno disanje. Zurla ima jedinstven, veoma glasan i prodoran zvuk. Repertoar zurli su tradicionalna ora. Redovno su praćene tradicionalnim dvostranim bubnjevima, tapanima.

Tapan

Je tradicionalni drveni bubanj (napravljen od bukve, oraha ili kestena), prekriven štavljenom ovčijom ili kozijom kožom sa obe strane. Koža se razvuče preko prstenova i zateže kanapom dijagonalno i naizmenično sa oba prstena. Tapan se svira sa dve posebno napravljene palice za udaranje: kukuda (maljica) i praćka (pručka) .

Kukuda se pravi od kestenovine i njen izgled podseća na lulu. Praćka je tanak prut koji se obično pravi od vrbe. Tapandžija drži tapan na povezu preko ramena , u blago nagnutom položaju, tako da može da udara kukudom sa jedne a s praćkom sa druge strane. Ovaj stil sviranja rezultira mešavinom dubokih i kratkih visokih tonova, ponekad u složenom ritmu sa prilično nepredvidljivim obrascima udaranja. Tapan se retko koristi u solo izvedbama. Obično se svira zajedno sa drugim instrumentima, posebno zurlama.

Kaval

Kaval je drveni duvački instrument, otvoren sa obe strane. Pravi se iz jednog komada jasena. Ukrašen je celom svojom dužinom. Gornji kraj ima blago zaoštrenu ivicu. Kaval ima sedam rupa za prste sa prednje strane i jednu rupu za palac sa zadnje strane. Rupe su jednako udaljene jedna od druge. Šesta rupa se približno nalazi na sredini instrumenta.

U kaval se obično umeće drveni držač (arbija), koji ga štiti od krivljenja i pomaže da unutrašnji zidovi ostanu nauljeni. Dok je u prošlosti bio gotovo isključivo pastirski instrument, danas ima široku upotrebu u narodnim pesmama i orima.

Tambura

Tambura je tradicionalni, dugovrati, žičani instrument sa kruškastim telom. Prvi put ih susrećemo u starom Sumeru pre 5000 godina. Kasnije ih nalazimo naslikane na grbovima, na pečatima i na statuama iz Vavilona, Asirije, Egipta i zatim u staroj Grčkoj. Reč tambura je sumerskog porekla, pan-tur, i znači „ mali luk“ (Celo jedno područje na severoistoku Persije se zove Tanbur). Ne spadaju svi instrumenti koji nose kao ime neku varijantu ove reči u kategoriju žičanih instrumenata, npr. „pandura“ je na Kritu duvački, a „Bandir“ udarački instrument severne Afrike. Nisu ni svi instrumenti sa malim telom i dugim vratom, a koji pripadaju ovoj porodici instrumenata, sa istim etimološkim korenom, npr. buzuki pripada ovoj porodici, ali mu ime potiče od drugog korena- „buzuk“, što znači polomljeno ali i podeljeno. U ovom slučaju se to odnosi na instrument napravljen od mnogo delova umesto jednog, izdubljenog komada drveta, kao što je to slučaj sa većinom instrumenata ove vrste, među kojima je i današnja, balkanska tambura. Tambura se pravi od orahovine. Proizvodi metalan, zveckav zvuk. Svira se solo i u ansamblima koji sviraju tradicionalne balkanske pesme i ora.

Tarabuka

Tarabuka (darabuka, darabuk) pripada porodici membranofonih instrumenata. Glavni delovi su joj telo i koža razvučena preko prednje strane instrumenta. Pretpostavlja se da naziv tarabuka potiče iz arapskog jezika, od reči “Darabukke”. Iako su drugi nazivi za ovaj instrument poznati u široj oblasti Balkana, naziv tarabuka se najčešće koristi.

Tarabuka se sastoji od dva osnovna dela: tela instrumenta i kože. Prvobitno se telo instrumenta pravilo od ilovače (danas i od metala). Telo tarabuke ima oblik pehara, sa otvorima na obe strane. Preko gornjeg, šireg otvora je razvučena životinjska koža (danas je u upotrebi i plastika).

Violina

Violina je gudački instrument sa četiri žice i od svih gudačkih instrumenata proizvodi najviše tonove i najmanjih je dimenzija. Reč violina posredstvom romanskih jezika dolazi iz srednjovekovne latinske reči vitula što označava žičani instrument. Violina je nastala u severnoj Italiji u ranom XVI stoleću. Prvi graditelji violina verovatno su spojili tri tada raširena instrumenta: rebek (od istočnjačkog rabab), renesansne gusle i lira da braccio . Najstariju dokumentovanu violinu sa četiri žice nalik modernoj, izgradio je 1555. godine Andrea Amati. Druge violine, koje se spominju ranije, imale su samo tri žice.

Violina se sastoji od štapa, strune, žabice i vrha.

Najveći graditelji violina bili su: Porodica Guarneri, Porodica Amati, Antonio Stradivari, Jacob Stainer.

Saz






	O sazu možete pročitati na stranici ETNOMUZIKOLOGIJE u članku đakona Vladimira Savića: "O porijeklu saza i sevdalinke"..>>

Kanun

Qanún ili kanun je žičani instrumentkoji se često nalazi u blisko - istočnoj tradicionalnoj muzici i zasnovan je na makamatu. Kanun je potomak stare egipatske harfe i vezuje se za psaltery, cimbala i citru.

Žice od najlona ili PVC su rastegnute preko jednog mosta uravnoteženog ribljom kožom sa jedne i pričvršćene na čivije na drugoj strani. Kanuni koji se koriste u Turskoj imaju 26 tokova žica, sa 3 žice po toku. Svira se na krilu, trzanjem žica sa dve trzalice picks pravljene od oklopa kornjače, sa svakom u po jednoj ruci, ili pored noktiju i ima domet od tri i po oktave.

Ovaj instrument takođe ima posebne brave za svaki tok koje se zovu mandal. Ove male poluge, koje izvođač može brzo da podigne ili spusti dok svira, služe da se promeni visina pojedinačnog toka lagano menjanjem dužine žica.

Dok jermenski kanuni imaju polutonove, a arapski četvrt - tonove, tipični turski kanuni dele jednako temeprovane polutonove od 100 centi cents na 6 jednakih delova, proizvodeći 72 jednaka podeoka (ili kome) oktave.

Ut je kruškoliki žičani instrument koji se često smatra pretečom zapadnjačke laute (prvobitno se razlikuje po tome što nema pragove). Koristi se u muzici Srednjeg Istoka, Afrike i Balkana.

I reč ut i reč lauta su izvedene iz arapskog i znače tanak komad drveta sličan obliku slame, što se odnosi ili na drvenu trzalicu koja se tradicionalno koristila za sviranje laute ili na tanke trake drveta koje su se koristile za zadnji deo ili zbog činjenice da je vrh napraljen od drveta, a ne od kože kako je bilo ranije.

Evropska verzija ovog instrumenta je poznata kao lauta od reči luth na francuskom (laute, liuto, luit, lutnja, alaud ). Prema Farabiju, ut je izmislio Lameh, šesti unuk Adamov. Legenda kaže da je ožalošćeni Lameh skinuo telo svog mrtvog sina sa drveta. Prvi ut je bio inspirisan oblikom izbledelog skeleta njegovog sina.

Najstariji ilustrovani prikaz laute datira iz davnog Urukovog vremena u južnoj Mesopotamiji – Iraku – danas gradu Nasrija – od preko 5000 godina. Savremeni ut ima 11 žica. Deset od ovih su stavljene u parove po dva toka. Jedanaesta, najniža žica ostaje sama. Zavisno od zemlje ili oblasti u kojoj se svira, postoji mnoštvo različitih štimova za ut.